بنه های خراسان جنوبی در چنگ بزرگترین جونده ی دنیا

بزرگترین جونده ی دنیا این روزها در عرصه های منابع طبیعی خراسان جنوبی عرصه را بر کشاورزان و مرتع داران تنگ کرده است، مهمان ناخوانده ای که به دلیل خشکسالی به دنبال آب و غذا هر روز به محیط انسانی نزدیک تر می شود، او از کویر مرکزی و بیابان های کرمان گذشته و حالا چنگ بر تن بنه زارهای خراسان جنوبی انداخته است.

منتظر می شود تا ظلمات شب همه ی دشت را فرا بگیرد، چشمانش در سیاهی برق می زند،  درختان بنه ایستاده در تاریکی با تمام آوندهایشان این هیولا را حس می کنند، آفتاب که طلوع می کند، تنه ی لخت درختان ۸۰۰ ساله تن هر بیننده ای را می لرزاند، تشنگی «تشی» را به جنگل های بنه در خراسان جنوبی کشانده است.

تشی (Hystrix indica) بزرگترین جونده ای است که سراسر بدنش پوشیده از خارهای بلند است. شاید شما خارهای بلند و سیاه و سفید این حیوان را در سفر و در دل طبیعت پیدا کرده و فکر کرده باشید که خار خارپشت است. باید بدانید که خار خارپشت خیلی کوچک است و برخلاف آنچه همه فکر می کنند، تشی ها نمی توانند خارهای خود را پرت کنند. پس در هنگام خطر، خارهایشان را سیخ می کنند تا قیافه ی ترسناکی پیدا کنند. آنها ابتدا با تکان دادن خارها و تولید صدا سعی می کنند دشمن را فراری دهند اما اگر تهدید ادامه پیدا کرد، خود را از پشت به حیوان مهاجم می کوبند. در این حمله، خارهای شل بدن تشی کنده می شود. آنها گاهی هم در حال فرار ناگهان می ایستند تا با خارهای بدنشان به حیوان مهاجم آسیب برسانند. با وجود این خارهای خطرناک، تنها حیوانی که می تواند تشی را شکار کند، پلنگ است.

حکمرانی خشکسالی در خراسان جنوبی باعث شده هر روز شاهد یک پدیده ی جدید در این استان باشیم، از تصمیم تنهایی یوز ایرانی برای زاد و ولد نکردنش به دلیل نبود خوراک تا حضور جانورانی که به دنبال آب و خوراک از دور دست ها به سطح زمین و البته به جنگل های دست کاشت چند صد ساله روی آورده اند.

تشی جانوری است که این روزها در عرصه های منابع طبیعی استان قد علم کرده و تاکنون حدود ۳۰ هزار هکتار از بنه زارهای استان را نابود کند.

مدیر کل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان جنوبی با اشاره به اینکه خشکسالی های چندین ساله مقاومت درختان و تاغزارهای منابع طبیعی را کاهش داده است گفت: در سالهای اخیر تاغزارهای استان به آفت شپشک مبتلا شده و بنه زارها نیز درگیر حمله  جانوری به نام تشی شده است.

علیرضا نصرابادی افزود: تشی که محلی ها به آن سیخو یا سیکور هم می گویند این روزها مانند آفت البته بد تر از آفت به جان درختان بنه ی ۴۰۰ تا ۸۰۰ ساله ی استان افتاده است، و از بد حادثه با اینکه از ریشه ی گیاهان و شاخ حیوانات در بیابان تغذیه می کرده است با کاهش جمعیت روستاها، و به دنبال آن کمبود اب و غذا رژیم تغذیه اش را تغییر داده است.

به گفته ی وی تشی جونده ی بسیار محتاطی است که فقط بعد از تاریکی کامل هوا از لانه اش بیرون می آید و به تنهایی زندگی می کند. این جانور معمولاً در سوراخ های وسیع و عمیق، شکاف سنگ ها، غارها و خرابه ها، چاه ها و قنات های متروک لانه می سازد. در طول روز در این لانه ها که ورودی های متعدد و بسیار وسیعی دارند، باقی می ماند و استراحت می کند. تشی ها در مناطق مسطح، برای ایحاد لانه ممکن است حتی تونل هایی در زیرزمین حفر کنند. معمولاً جلوی در لانه ی آنها می تواند تعداد زیادی از خارهایشان را پیدا کرد که در هنگام ورود به لانه، در اثر برخورد با دیواره ها کنده شده اند.

وی ادامه داد: این جانور جونده ، پوست درختان بنه را جویده و و با قطع آوندهای آبکش، درختان را در معرض خشک شدن قرار می دهد. صدمه ای که جبران و درمان آن بسیار ناممکن است. چون درخت بعد از قطع آوندها و همچنین کنده شدن پوسته کم کم خشک می شود و نمی توان اقدام سازنده ای برای آن انجام داد.

نصرابادی با دغدغه ی اینکه متاسفانه تغییر این رژیم غذایی باعث شده تولید مثل تشی افزایش یابد گفت: امسال این جانور به  ۳۰ هزار هکتار از درختان بنه  و بادامشک آسیب زد که بیشتر بنه در منطقه ی نهبندان و سابقه ی تاریخی هستند.

وی ادامه داد: هر چند تلاش هایی از جمله  واکاری نهال بنه و بادامشک ، سنگ چینی و ایجاد حصار اطراف نهال های بنه، سنگ چینی اطراف تنه درختان بنه تا ارتفاع حدود ۸۰ سانتی متر توسط همکاران ما در منابع طبیعی انجام شده است اما باید اعلام کنم این دست اقدامات باید با  اعتبار لازم ،سرعت و تعداد نیروی بیشتری در سطح  بنه زار ها و جنگل های دست کاشت انجام شود .

نصرابادی شروع بحران این هیولای پوست خار را از سال ۹۴ اعلام کرد و گفت: تا قبل از این استان کرمان محل جولان این جانور بود که با تخصیص اعتبار ویژه به آن استان و اقدامات لازم اندکی از  بروز خسارت های جدید جلوگیری شد.

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسن جنوبی این روزها علاوه بر دغدغه ی شپشک سفید به راهکاری برای دور شدن جانور موزی از دختان تاریخی استان می اندیشد چرا که اگر رند تخریب ادامه یابد با توجه به اینکه تجدید حیات این گونه امکان پذیر نیست تا مدتی دیگر اثری از بنه های ۴۰۰ تا ۸۰۰ ساله ی استان نخواهد ماند.

وی اعتبار مورد نیاز برای انواع  اقدامات پیشگیرانه با توجه به سطح بنه زارهای استان را از ۲ تا ۱۵ میلیارد تومان عنوان کرد و گفت:  البته روش های دیگری مانند شکار، زنده گیری و همچنین استفاده از محلول های دور کننده پیشنهاد شده که مورد تایید محیط زیست نیست و باعث تنش های زیستی می شود.

دستور العمل کنترل تشی صادر شده است

مدیرکل محیط زیست خراسان جنوبی نیز از گلایه های شهروندان با خبر است اما با کشتن و نابودی ی این جونده نادر مخالف است، به کشاورزان حق می دهد که از تشی ناراحت باشند اما باید علاج را جز به کشتن تشی دانست.

مهندس حسن اکبری در این باره می گوید: تشی (Hystrix indica)  بزرگ ترین جونده موجود در دنیا است که به انواع گیاهان مثمر و غیر مثمر زراعی و طبیعی حمله می کند، اما بیشترین خسارت این آفت، متوجه مناطق جنگلی به ویژه جنگل های مصنوعی است. اغلب در دامنه های صخره ای و تپه ها زندگی می کند ولی قادر است خود را با شرایط مختلف آب و هوایی گرمسیری در معتدله سازگار کند.

به گفته ی وی طول بدن جانور بالغ ۸۰ تا ۱۰۰ سانتیمتر است دم آن کوتاه  و ۸ تا ۱۰سانتیمتر طول دارد وزن جانور گاهی به ۲۰ تا ۳۰ کیلوگرم می رسد. بدن به وسیله تیغ های ابلق و نوک تیزی پوشانده شده است. رنگ تیغ های قهوه ای یا سیاه با نوارهای سفید رنگ است. بعضی از تیغ ها بلند و باریک است ولی تیغ های دیگری که در زیر تیغ های بلند قرار دارند کوتاه تر و قطورتر می باشند و وسیله دفاعی محکم تری برای جانور محسوب می شوند. کف دست و پای جانور سفت و دارای ناخن های بلند است که برای حفر لانه و سوراخ در زمین به کار می روند.

وی با اشاره به نحوه زندگی این جانور ادامه می دهد :تشی معمولاً به صورت دسته جمعی زندگی می کند و در هر لانه جانور نر با ماده و فرزندانش به سر می برند. لانه از یک سوراخ ورودی اصلی و یک اطاقک وسیع و سوراخ های خروجی متعدد تشکیل شده است. تعداد تشی های یک لانه از ۳ تا ۱۵ عدد شمارش شده اند. جانور در صورت احساس خطر تیغ های دم و تیغ های بدن خود را روی هم می ساید و صدای گوش خراش و ترسناکی ایجاد می کند. در صورت عدم رفع مزاحمت، تشی از عقب به جانور مهاجم نزدیک شده و این عمل باعث فرو رفتن تیغ ها در بدن حیوان مزاحم و زخمی شدن و فرار شکارچی می شود.

اکبری توضیح داد: تشی جانوری شب فعال است و شب دیر وقت از لانه خارج شده و به طرف منابع غذایی حرکت می کند و سحرگاه قبل از روشن شدن هوا به لانه باز می گردد. تشی جانوری گیاه خوار است و از مواد گیاهی و برگ و میوه و دانه گیاهان مختلف تغذیه می کند. همچنین در باغ ها نهال های جوان را قطع و از برگ های تازه آنها تغذیه می کند. نوع دیگر خسارت تشی تغذیه از پوست درختان بزرگ اعم از درختان مثمر و غیر مثمر مانند مانند بنه، افرا، زبان گنجشک، و توت است. بدین ترتیب که جانور پوست گیاه در منطقه طوقه تا ارتفاع ۴۰-۳۰ سانتی متری دور تنه درخت را با دندان هایش تراشیده و از آن تغذیه می کند.

مدیر کل محیط زیست خراسان جنوبی می گوید:  در سال های اخیر در پی خشکسالی های طولانی مدت و کاهش شدید جمعیت دشمنان طبیعی این گونه به ویژه پلنگ متاسفانه فعالیت و خسارت این جانور در سطح مزارع و باغات و به ویژه جنگل های طبیعی و تحت حفاظت بنه با قدمت بالای ۵۰۰ سال در استان به شدت افزایش یافته است.

وی می افزاید: با توجه به اهمیت موضوع و متعاقب برگزاری نشست های کارشناسی و جلسات متعدد کشوری دستورالعمل کنترل تشی تدوین شده است.

وی تصریح می کند: برابر دستورالعمل مشترک محیط زیست و منابع طبیعی مقرر شد در صورتی که اقدامات پیشگیرانه از وقوع خسارت از جمله کاهش چرای دام، استفاده از مواد دورکننده سازگار با محیط زیست، فنس کشی اطراف درختان، استفاده از ورقه های آلومینیومی براق، سنگ چینی و یا گونی پیچی تنه درختان و … موثر واقع نشد، با عنایت به اهمیت حفظ و نگهداری و جلوگیری از خشکیدگی درختان با قدمت بالا، تعدیل جمعیت از طریق زنده گیری و سایر راهکارهای موثر اجرایی شود.

در حالی که میراث فرهنگی در ثبت برخی از دختان استان تلاش هایی را انجام می دهد و تاکنون یک درخت ۴۰۰ ساله را در فهرست میراث طبیعی کشور به ثبت رسانده است، در دل جنگل درختان چند صد ساله ی خراسان جنوبی غریبه ی خاردار دندان به نابودی دارایی هایمان ساییده، انگار او به دنبال انتقام از خشکسالی پا به خراسان جنوبی گذاشته است.

 

 

 

 

شاید این موارد نیز مورد علاقه شما باشد

Leave A Reply

Your email address will not be published.

For security, use of Google's reCAPTCHA service is required which is subject to the Google Privacy Policy and Terms of Use.

I agree to these terms.